Çfarë i dallon njerëzit me sy blu nga të tjerët?

Nga Eric Clapton, Elton John, Bruce Springsteen, te Billie Eilish, Taylor Swift dhe Lana Del Rey, sytë blu festohen përmes teksteve dhe melodive. Simbole bukurie, pafajësie, të kthjellëta si uji kristal dhe misterioze si deti, sytë blu frymëzojnë poetë dhe shkrimtarë për pastërtinë e tyre, por edhe melankolinë.

Por cilat janë karakteristikat e tyre që i bëjnë kaq të veçantë?

Sytë blu janë ngjyra e dytë më e zakonshme e syve, me rreth 8-10% të popullsisë së botës që i ka ato, pasi sytë kafe janë më të zakonshmet, me një përqindje që varion nga 55% në 79%.

Në vende si Estonia dhe Finlanda, pothuajse 90% e popullsisë ka sy blu, ndërsa në Irlandë dhe Skoci më shumë se gjysma e popullsisë ka sy blu. Sytë jeshilë janë më të rrallë me 2% dhe ngjyra lajthi me 5%.

Sytë blu nuk janë në të vërtetë "blu"

Sytë blu nuk përmbajnë fare pigment blu. Ngjyra e tyre është për shkak të mënyrës se si drita shpërndahet dhe reflektohet brenda irisit, për shkak të sasisë shumë të vogël të melaninës. Sytë blu, sipas Akademisë Amerikane të Oftalmologjisë, e marrin ngjyrën e tyre në të njëjtën mënyrë që uji dhe qielli marrin ngjyrën, teksa ata shpërndajnë dritën në mënyrë që të reflektohet më shumë dritë blu.

E ashtuquajtura shtresë e irisit, pjesa e përparme e syrit, përbëhet nga fibra dhe qeliza. Në rastin kur nuk ka pigment kafe në këtë zonë, fibrat shpërndajnë dhe thithin disa nga gjatësitë e valëve më të gjata të dritës që hyjnë, kështu që kthehet më shumë dritë blu dhe sytë duken të tillë.

Një nga faktet më mbresëlënëse shkencore është se të gjithë njerëzit me sy blu ndoshta kanë një paraardhës të përbashkët. Sipas hulumtimeve, rreth 6,000-10,000 vjet më parë, u shfaq një mutacion gjenetik që "fiku" prodhimin e pigmentit kafe në sy. Që atëherë, kjo karakteristikë është transmetuar brez pas brezi.

Konkretisht, studiuesit në Universitetin e Kopenhagenit zbuluan se ky mutacion gjenetik u gjet te një person i vetëm në Evropë që çoi në zhvillimin e syve blu. Ky mutacion është arsyeja pse aktualisht ka njerëz me sy blu në të gjithë planetin. Shkencëtarët arritën në përfundimin se njerëzit me sy blu janë të lidhur me atë person dhe kanë trashëguar të njëjtin ndryshim në të njëjtën pikë të ADN-së së tyre.

Për më tepër, sytë blu janë më të ndjeshëm ndaj dritës. Përmbajtja e ulët e melaninës do të thotë që sytë janë më pak të mbrojtur nga rrezatimi UV, gjë që mund të rrisë ndjeshmërinë dhe nevojën për mbrojtje, siç është mbajtja e syzeve të diellit dhe shmangia e ekspozimit të zgjatur në diell.

Njerëzit me sy blu kanë më pak të ngjarë të zhvillojnë vitiligo, sipas një studimi të udhëhequr nga Shkolla e Mjekësisë e Universitetit të Kolorados dhe të botuar në Nature Genetics, ndërsa ata me sy kafe kanë më pak të ngjarë të zhvillojnë melanomë. Studiuesit spekulojnë se gjenet për sytë blu dhe vitiligon mund të jenë të lidhura.

Sëmundjet dhe personaliteti

Në të njëjtën kohë, studimet sugjerojnë se ngjyra blu shoqërohet me tipare të caktuara të personalitetit. Njerëzit me sy blu mund të jenë më konkurrues, egoistë dhe hezitues me të tjerët, krahasuar me ata me sy të errët të cilët shpesh janë më të këndshëm dhe të hapur.

Një fakt tjetër interesant është se shumë foshnje lindin me sy blu, por sytë e tyre mund të ndryshojnë ngjyrë ndërsa rriten. Kjo ndodh sepse prodhimi i melaninës rritet me moshën.

Pra, megjithëse shumë foshnje lindin me sy blu, kjo nuk do të thotë se ato do ta ruajnë ngjyrën e tyre ndërsa rriten.

Një studim i botuar në American Journal of Medical Genetics zbuloi se njerëzit me sy blu janë në një rrezik më të lartë për të zhvilluar varësi nga alkooli sesa ata me sy më të errët, duke vërtetuar faktorin gjenetik të alkoolizmit. Konkretisht, amerikanët me prejardhje evropiane me sy blu kishin deri në 83% më shumë gjasa të zhvillonin varësi nga alkooli, krahasuar me një grup të ngjashëm me ngjyrë më të errët të syve.

Së fundmi, gjenetika e syve është shumë më komplekse nga sa mendohej më parë. Ngjyra e syve nuk përcaktohet nga një gjen i vetëm, por nga bashkëpunimi i shumë, deri në 16 të ndryshëm, gjë që shpjegon pse edhe prindërit me sy blu mund të kenë një fëmijë me një ngjyrë të ndryshme sysh.

Shkarkoni aplikacionin Newsmax Balkans:

Mund ta shkarkoni aplikacionin Newsmax Balkans nga Google Play dhe App Store.

Komente (0)